Қазақстанда мемлекеттік ұйымдарда, соның ішінде «№3 Арнайы мектеп-интернаты» КММ-де іс қағаздарын жүргізу Тілдер туралы заңнамамен реттеледі, ол мемлекеттік тілді (қазақ тілін) міндетті түрде қолданылуға тиіс тіл ретінде белгілейді.
Заңнамалық негіз
Мектепте іс қағаздарын жүргізу келесі негізгі нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырылады:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы, қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесін бекітеді.
- «Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, мемлекеттік органдар мен ұйымдарды іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізуге міндеттейді.
- Уәкілетті орган бекіткен Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарда құжаттау, құжаттаманы басқару және электрондық құжат айналымы жүйелерін пайдалану қағидалары.
- Мектеп Жарғысы және құжаттаманы жүргізу тәртібін регламенттейтін басқа да ішкі нормативтік актілер.
Іс қағаздарын ұйымдастыру
- Негізгі тіл: Барлық шығыс және ішкі құжаттар (бұйрықтар, өкімдер, хаттамалар, қызметтік жазбалар, актілер, жоспарлар, есептер, істер номенклатурасы және т.б.) мемлекеттік тілде жасалады және ресімделеді.
- Жауап тілі: Жеке және заңды тұлғалардан қазақ тілінде келіп түскен өтініштерге жауаптар қазақ тілінде беріледі.
- Екі тілде ресімдеу: Заңда көзделген жағдайларда немесе ақпараттың жалпыға қолжетімділігін қамтамасыз ету қажет болғанда, құжаттар қазақ және орыс тілдерінде (екі жақты бланкілерде немесе қатар аудармамен) ресімделуі мүмкін. Құжаттардың бланкілері (бұйрықтар, хаттар) міндетті түрде екі тілдегі деректемелерді қамтиды.
Бақылау және жауапкершілік
- Жауапты тұлға: Іс қағаздарын жүргізуге және оның тіл туралы заңнама талаптарына сәйкестігіне хатшы-іс жүргізуші жауап береді.
- Бақылау: Мектеп-интернат басшысы іс қағаздарын жүргізудегі тіл нормаларының сақталуына жалпы бақылауды жүзеге асырады.
Мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізуді ішкі бақылау
«№3 Арнайы мектеп-интернаты» КММ-дегі ішкі бақылау құжаттарды жасау, тіркеу, орындау және сақтау процесінде тіл туралы заңнама нормаларының толық және дәл сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Бақылау бірнеше деңгейде жүзеге асырылады:
1.Хатшы / Іс жүргізуші деңгейі
Іс қағаздарын жүргізуге жауапты қызметкер (хатшы) жедел (алдын ала және ағымдағы) бақылауды жүзеге асырады:
- Тіркеу алдындағы тексеру (Келісу):
Құжаттың барлық міндетті деректемелерінің мемлекеттік тілде болуын және дұрыс ресімделуін тексеру.
Мемлекеттік тілдің тілдік нормалары мен стилінің сәйкестігін бақылау.
Шығыс құжаттар үшін бекітілген екі тілдегі бланкілердің қолданылуын тексеру.
- Кіріс хат-хабарларды бақылау:
Өтініш қазақ тілінде келіп түссе, жауапты мемлекеттік тілде беру талабының сақталуы.
- Терминологияны қолдану:
Әсіресе арнайы (педагогикалық, қаржылық) құжаттарда қазақ тіліндегі бекітілген және стандартталған терминологияның сақталуы.
2. Басшылық (Әкімшілік) деңгейі
Басшы және Басшы орынбасарлары тіл нормаларының сақталуына жалпы және іріктеп бақылауды жүзеге асырады:
- Қол қою кезіндегі бақылау: Басшы құжаттарға (бұйрықтарға, шарттарға, шығыс хаттарға) қол қоймас бұрын олардың ресімделуін, оның ішінде тілдік сәйкестігін (мемлекеттік тілдің болуы, оның басымдығы, аударманың дұрыстығы, егер бар болса) тексереді.
- Мерзімді тексерулер: Іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу мәселелерін өндірістік кеңестердің немесе әдістемелік кеңес отырыстарының күн тәртібіне енгізу.
Қорытынды:
«№3 Арнайы мектеп-интернаты» КММ-дегі іс қағаздарын жүргізу Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес, негізінен мемлекеттік тілде (қазақ тілінде), ал заңда белгіленген және жұмыс пен коммуникацияның тиімділігін қамтамасыз ететін жағдайларда орыс тілін қолдану мүмкіндігімен жүргізіледі.